Monday, October 08, 2007

Pamalandong bahin sa pagka-Pilipino

Yes, this is related to the Filipino spec fic discussion. And no, it will not be translated into any other language, at least not by me.

Ni-ining pila ka mga adlaw, nakipaglantugi ko bahin sa isa ka hilusgatan nga sa unang pagtan-aw kay walay hinungdan. Ang amo-ang paksa: unsa man daw ang mahimong tawagon ug 'Filipino science fiction?' Mabasa ninyo dinhi, dinhi, ug dinhi ang akong mga panahum.

Ang huna-huna sa uban, basta Pilipino ang nagsulat, mahimo na tong tawagon ug 'Filipino science fiction.'

Pero sa pag-usab-usab nako ug pamalandong ani, nagkadako akong kalagot ni-aning mga isip. Kay ngano man? Mabaw ra kaayo!

Wala untay sapayan kung kita-kita lang dinhi sa atong nasud ang ga-sulat. Ang naka-apan ani, lagyo na ang pagpanaw sa Pilipino ug katag na ta kaayo. Ang uban dinha, maski na dinhi gumikan sa Pilipinas ang ginikanan, didto na sa laing nasud nagdako. Lain na ang panghuna-huna. Layo na ka-ayo ang kamatutuon.

Kung ilahang pagka-Pilipino ang ilang paksa, dili ko molalis nga tinuod Pilipinong sugilanon kini. Pero kung bahin ug laing tawo, laing lugar, ug laing tinuhoan? Mahimo ba nato ning tawagon ug Pilipino kay hitungod lang nga gikan sa Pilipinas ang lolo ug lola nila?

Dinhi mogawas ang pagka-itoy-itoy natong mga Pilipino. Kay nailhan man kunuhay sa mga langyaw, world class na kunuhay? Ay! Hawod giyod!

Tana-awa kining mga pananglitan:

Si Jasmine Trias, nga gipanganak ug nagdako sa Hawaii, Pilipino kay maayo mo-kanta. Mabuhay! (Di ba kasabot nga American Idol gani siya ni-sikat?)

Si Batista. Pilipino man daw, kay iyang Mama gikan sa ato-a. Mabuhay! (Liwat siguro sa kabaw.)

Si Lou Diamond Philips ug si Rob Schneider. Pilipino pud daw kay na-a silay lolo ug lola nga Pilipino. Mabuhay! (Liwat sa...ambot lang.)

Pero asa man sila gika-ilhi? Unsa man ang gihimo nilang Pilipino nga dapat ilhan nato?

Ang nakama-ot nato, kusug ra kaayo ta mangankon sa mga kalampusan sa uban. Maski na kumingking lang ang pagka-Pilipino sa lain, maski na wala man lang na sila nakatungtong dinhi sa yutang Pilipino, basta ning-dato, basta ning-daog, basta gwapa, basta ma-ayo mo-kanta og ma-ayo mosayaw, basta gi-ila sa laing nasud...Pilipino sila! Ato-a na sila! Hawod giyod ang Pilipino! Mabuhay! Mabuhay!

Sa pagdali-dali nato ug pangankon, wala man lang man ta naghuna-huna nga gina-ilad na diay ta? Ang uban, mo-ingon "Fil-Am." Ang uban, mo-ingon "Half-German, half-Filipina." Half-Italian...half-Australian...half-Canadian...maayo ra ba kung maputol-putol nimo ang tawo.

Pero ana-a, kay na-a man daw bahin sa ilaha nga Pilipino, simhot dayon ta sa ilang utot, ug mo-ingon pa -- "Ay kahumot!"

5 comments:

  1. I can vaguely grasp the meanings of the sentences, but not enough to do a direct translation into English or Tagalog. I should get my father to teach me Bisaya sometime; he grew up in Davao.

    I do agree with what I can understand, though. :)

    ReplyDelete
  2. Dom, sa laing bahin, di ba pod Pilipino man gyud na nga binuhatan nang basta ilado na gani ang usa ka tawo, angkonon dayon nga paryente bisag pwerti na gyung layo-a di na gani mahibaw-an ug panahon pa bang Dagohoy gikan ilang panag-ig-agaw. Naa pay mangangkon nga kaila basta gikan sa ilang probinsiya. Ingon ana man gyud ta, dili ba?

    Karon gani nga inila na kaayo ka,dako na ka nga tawo diri,morag dako sad gyud ang akong pangagpas nga ig-agaw ta :-) Ayaw lang ko pasimhutag utot.

    Bitaw, sa imong panan-aw, asa man gyud ang mga utlanan sa pagka-Pilipino?

    ReplyDelete
  3. i thought i read somewhere that it's natural to worship an achiever who has Pinoy blood, no matter the nationality. i do agree that this is natural, but if we want to have a stronger sense of identity and nationhood, it is not to be condoned. people who no longer identify themselves as pinoy have already formally disowned us, or else they never "owned" us in the first place.

    ReplyDelete
  4. Danah: hoy, gamay ra kong tawo, no? Ma-o pa gihiyapon ang baho sa akong utot. Unya dugay na pud kong wala dinha ;-)

    Ang tubag so imong pangutana: ang pagka-Pilipino, na-a sa atong kasing-kasing. Dili ta pareho sa Bumbay nga kinahanglang gipanganak nga Bumbay; ang pagka-Pilipino, walay gi-ila nga bulok sa panit. Tanan nga gusto mahimong Pilipino, mahimo.

    Ang naka-apan lang: daghan ang wala ga-ila sa ilang pagka-Pilipino. Gahulat pa nga daygon sa lumalangyaw.

    ReplyDelete
  5. Mia and Bhex: o, tan-awa na, maski na dili mo kahibalo mo-basa ug Binisaya, maka-sabot gihiyapon mo sa akong gipangyawit. :-)

    ReplyDelete